Frontier AI Rising: เส้นทางสู่การพลิกโฉมเศรษฐกิจเอเชียตะวันออกเฉียงใต้

รู้จัก Frontier AI: เทคโนโลยีกำหนดอนาคตใหม่

Frontier AI หมายถึง โมเดลและระบบ AI ขั้นสูงที่สามารถดำเนินการที่ซับซ้อนหลากหลายได้อย่างมีประสิทธิภาพเทียบเคียงกับมนุษย์ ตัวอย่างที่โดดเด่นคือโมเดลของ OpenAI และบริษัทอื่นๆ ที่กำลังปฏิวัติอุตสาหกรรมต่างๆ ทั่วโลก รวมถึงการสร้างความท้าทายใหม่ๆ ด้านความปลอดภัยและธรรมาภิบาลของเทคโนโลยี

• ผลกระทบทางเศรษฐกิจระดับโลก: ศักยภาพของ AI ในเชิงเศรษฐกิจนั้นมีขนาดใหญ่มหาศาล คาดการณ์ว่าจะสร้างมูลค่ารวมถึง 13–15 ล้านล้านดอลลาร์สหรัฐภายในปี 2030 ทั่วโลก องค์กรทั่วโลกต่างเร่งปรับใช้ AI เพื่อผลักดันนวัตกรรม เพิ่มประสิทธิภาพการทำงาน และรักษาความสามารถในการแข่งขันในระดับโลก

• การเติบโตของการลงทุนและการแข่งขันระดับโลก: ในปี 2024 เพียงปีเดียว การลงทุนจากกองทุน Venture Capital ในบริษัทสตาร์ทอัพด้าน AI ทะลุ 100 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ หรือคิดเป็นประมาณหนึ่งในสามของเงินลงทุนทั้งหมดของกองทุน Venture Capital ทั่วโลก การเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็วของการลงทุน โดยเฉพาะในศูนย์กลางเทคโนโลยีอย่างอเมริกาเหนือและจีน แสดงให้เห็นถึงความสำคัญเชิงกลยุทธ์ของ AI ขณะที่ประเทศและองค์กรต่างๆ กำลังแข่งขันกันอย่างเข้มข้นเพื่อครองความเป็นผู้นำด้าน AI ในระดับโลก

ตัวอย่างนวัตกรรม AI ที่โดดเด่นในท้องถิ่น

แม้จะเผชิญข้อจำกัด แต่หลายบริษัทในภูมิภาคก็ประสบความสำเร็จในการนำ AI มาปรับใช้กับธุรกิจอุตสาหกรรมต่างๆ ที่หลากหลายแตกต่างกันไปในแต่ละภูมิภาคได้จริง พิสูจน์ให้เห็นว่า AI ท้องถิ่นก็สามารถตอบโจทย์และเติบโต พร้อมปรับใช้กับบริบทท้องถิ่นได้จริง ตัวอย่างเช่น

• ไทย ใช้โดรนฉีดพ่นสารกำจัดศัตรูพืชเพื่อลดการใช้สารเคมีและเพิ่มผลผลิตทางการเกษตร
• จาการ์ตา ใช้ระบบ AI ในการพยากรณ์น้ำท่วมอัจฉริยะเพื่อลดความเสี่ยงจากภัยพิบัติ
• อินโดนีเซีย ใช้ eFishery เพื่อปรับปรุงการเลี้ยงสัตว์น้ำ ซึ่งให้ผลลัพธ์เบื้องต้นคือผลผลิตเพิ่มขึ้นถึง 21% และลดการใช้สารกำจัดศัตรูพืชได้มากกว่า 47,000 ตันทั่วโลก

เทคโนโลยี AI ช่วยยกระดับบริการทางการเงินในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ได้แก่

• GCash ในฟิลิปปินส์ใช้ AI ประเมินคะแนนเครดิตและตรวจจับการฉ้อโกง ส่งผลดีต่อผู้ใช้งาน 94 ล้านคน และอนุมัติสินเชื่อรายย่อยกว่า 155 พันล้านเปโซ
• Grab ใช้ AI ในการให้คำแนะนำแก่คนขับและคาดการณ์ความต้องการของผู้ใช้บริการผ่านโมเดลกว่า 1,000 โมเดล
• Sea Group และ GoTo ใช้โมเดลภาษาขนาดใหญ่ (LLMs) ปรับแต่งประสบการณ์ผู้ใช้งานในแอปพลิเคชันซูเปอร์แอปของตน

เอเชียตะวันออกเฉียงใต้พัฒนาโมเดลภาษา AI เพื่อเพิ่มความสามารถในการเข้าถึงและสนับสนุนวัฒนธรรมท้องถิ่น ได้แก่

• Typhoon AI ของ SCB 10X ในไทย เทียบได้กับ GPT-3.5 เน้นภาษาไทยและเปิดให้นักพัฒนาใช้งานแบบโอเพ่นซอร์ส
• เวียดนาม พัฒนา PhoGPT และ ViGPT จาก VinAI Research
• SEA-LION โมเดลภาษาโอเพ่นซอร์สที่รองรับภาษาท้องถิ่น 11 ภาษาในภูมิภาค

• ข้อมูลเท็จและการใช้งาน AI ในทางที่ผิด: Generative AI เพิ่มความเสี่ยงด้านข้อมูลเท็จ โดยเฉพาะในสังคมที่ใช้สื่อออนไลน์อย่างเข้มข้น เช่น การเกิด Deepfake ในการเลือกตั้งอินโดนีเซียปี 2024
• กรอบการกำกับดูแลที่ไม่เป็นเอกภาพ: แต่ละประเทศในอาเซียนมีกฎระเบียบ AI ที่แตกต่างกัน โดยสิงคโปร์เป็นผู้นำในด้านธรรมาภิบาล AI ขณะที่ประเทศอื่นๆ ยังขาดความชัดเจน ซึ่งจำเป็นต้องสร้างมาตรฐานร่วมในระดับอาเซียน
• ปัญหาสมองไหลและความไม่เท่าเทียม: ภูมิภาคนี้เผชิญการแข่งขันแย่งชิงบุคลากรด้าน AI กับศูนย์กลางเทคโนโลยีระดับโลก หากขาดการพัฒนาและรักษาบุคลากรที่เหมาะสม อาจส่งผลให้เกิดช่องว่างทางเศรษฐกิจและเทคโนโลยีที่กว้างขึ้น

Spotlight: ยุทธศาสตร์ชาติและนักนวัตกรรมท้องถิ่นขับเคลื่อน AI ในภูมิภาค

ประเทศต่างๆ ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้กำลังวางตำแหน่งเชิงกลยุทธ์เพื่อใช้ AI เป็นรากฐานสำคัญในการเติบโตในอนาคต โดยแต่ละประเทศมีแนวทางเฉพาะตัวที่ขับเคลื่อนโดยยุทธศาสตร์ระดับชาติและระบบนิเวศนวัตกรรมในประเทศที่แข็งแกร่ง

• สิงคโปร์ เป็นศูนย์กลาง AI ระดับโลก ผ่าน National AI Strategy 2.0 ที่เน้นการเงิน สุขภาพ และโลจิสติกส์ มีสตาร์ทอัพ AI กว่า 1,100 รายและศูนย์วิจัยภูมิภาคของบริษัทชั้นนำ เช่น OpenAI, Google และ NVIDIA พร้อมด้วยสถาบันวิจัยชั้นนำ (NUS, NTU, A*STAR)
• เวียดนาม ตั้งเป้าหมายชัดเจนเพื่อเป็นผู้นำติดอันดับโลก 50 อันดับแรกด้าน AI ภายในปี 2030 มีบริษัทนวัตกรรมในประเทศอย่าง VinAI, Trusting Social และ Doctor Anywhere ที่ได้รับการสนับสนุนจาก NVIDIA, Qualcomm และ Samsung
• อินโดนีเซีย เน้น AI ด้านสุขภาพ การศึกษา บริการสาธารณะ ความมั่นคงทางอาหาร และการขนส่งผ่านแผนยุทธศาสตร์ Stranas KA บริษัทเด่น เช่น Nodeflux, Kata.ai และ GoTo เติบโตด้วยฐานข้อมูลที่แข็งแกร่งและการสนับสนุนจาก East Ventures
• มาเลเซีย ผ่าน National AI Roadmap (2021–2025) สนับสนุนบริษัท AI ในประเทศกว่า 140 ราย เน้นเมืองอัจฉริยะ สุขภาพ และการผลิต โดยมีบริษัทเช่น Fusionex, Jirnexu และ AIME ผลักดันการใช้งานเชิงปฏิบัติในภาคอุตสาหกรรม
• ไทย มีนโยบาย AI เฉพาะทาง (2022–2027) ส่งเสริม AI ภาษาไทย เช่น OpenThaiGPT และสนับสนุน SMEs บริษัทสตาร์ทอัพที่โดดเด่นเช่น Amity และ Doctor A to Z ได้รับการสนับสนุนจากหน่วยงานภาครัฐและสถาบันการศึกษา
• ฟิลิปปินส์ ใช้ AI ในภาคบริการ BPO ที่กว้างขวาง ตามแนวทางของ National AI Strategy Roadmap 2.0 (2024) ศูนย์ CAIR เป็นแกนนำในภาคเกษตร ฟินเทค และการปรับตัวต่อการเปลี่ยนแปลงภูมิอากาศ สตาร์ทอัพเด่นๆ ได้แก่ Senti AI, Sprout Solutions, FarmWatch และ Expedock ที่ช่วยแก้ปัญหาในท้องถิ่น

การลงทุน AI ในระดับโลกและช่องว่างที่เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ต้องก้าวข้าม

ในระดับโลก AI ยังคงครองส่วนสำคัญของการลงทุนจากกองทุน Venture Capital โดยในปี 2024 มีมูลค่ารวมกว่า 100 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ คิดเป็น 37% ของการลงทุนจาก VC ทั่วโลก อย่างไรก็ตาม เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ยังตามหลังอยู่มาก โดยมีมูลค่าการลงทุนเพียงประมาณ 1.7 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ จากดีลจำนวน 122 ดีล คิดเป็นเพียง 1.7% ของการลงทุนด้าน AI ทั้งหมดในภูมิภาคเอเชียแปซิฟิก โดยสิงคโปร์ได้รับเงินลงทุนกว่า 75% ของภูมิภาค แสดงให้เห็นถึงบทบาทสำคัญของสิงคโปร์ในฐานะศูนย์กลาง AI ของภูมิภาคนี้ อย่างไรก็ดี ระบบนิเวศ AI ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ส่วนใหญ่ยังอยู่ในระยะเริ่มต้น (seed หรือ pre-Series A) แต่ก็มีแนวโน้มที่เติบโตชัดเจน โดยเฉพาะกลุ่ม generative AI ที่ดึงดูดเงินทุนประมาณ 20% ของเงินลงทุนด้าน AI ในภูมิภาค

แนวโน้มการลงทุน AI: เอเชียตะวันออกเฉียงใต้เปรียบเทียบกับเวทีโลก

การวิเคราะห์รูปแบบการลงทุนทั่วโลกและภูมิภาคอาเซียนแสดงให้เห็นถึงแนวโน้มที่แตกต่างกันดังนี้

• Foundation Models: ทั่วโลกโมเดลพื้นฐานหรือ foundation models ได้รับการลงทุนสูงกว่า 6 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ โดยมีบริษัทสำคัญ เช่น Anthropic, Mistral และ OpenAI แต่ในภูมิภาคอาเซียนยังมีการเคลื่อนไหวค่อนข้างจำกัด โดยมีความพยายามเบื้องต้นจากไทย เช่น Typhoon AI โดย SCB 10X ที่พยายามสร้างความเป็นผู้นำด้าน AI ในภูมิภาค
• โครงสร้างพื้นฐาน: ทั่วโลกมีการลงทุนอย่างมากในโครงสร้างพื้นฐานของ AI ทั้งแพลตฟอร์มคลาวด์ ชิป AI เฉพาะทาง และเครื่องมือพัฒนาขั้นสูง ขณะที่ในอาเซียนเงินลงทุนส่วนใหญ่ด้านนี้มาจากบริษัทเทคโนโลยีระดับโลก เช่น NVIDIA และ Microsoft ซึ่งลงทุนรวมกันประมาณ 60 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ การลงทุนจากบริษัทท้องถิ่นยังมีน้อยมาก จึงเป็นโอกาสสำคัญในการพัฒนาและการลงทุนของภูมิภาค
• แอปพลิเคชัน AI: ในระดับโลกแอปพลิเคชัน AI เป็นตลาดที่มีการแข่งขันสูง แต่เติบโตอย่างรวดเร็วโดยเฉพาะในกลุ่ม enterprise AI และโซลูชั่นเฉพาะทางสำหรับอุตสาหกรรม ในอาเซียนมีแนวโน้มคล้ายกัน แต่เน้นการตอบโจทย์ความต้องการเฉพาะท้องถิ่น โดยกว่า 90% ของสตาร์ทอัพ AI ในภูมิภาคนี้เน้นด้านฟินเทค สุขภาพ และ Software-as-a-Service (SaaS) ซึ่งสอดคล้องกับตลาดและความต้องการของผู้บริโภคโดยตรง

โอกาสสำคัญของภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้อย่างก้าวกระโดดด้วย AI

เอเชียตะวันออกเฉียงใต้กำลังอยู่ในจุดเปลี่ยนสำคัญที่สามารถข้ามขั้นตอนการพัฒนาดั้งเดิมและก้าวสู่การเป็นผู้เล่นสำคัญด้าน AI ระดับโลก ด้วยข้อได้เปรียบที่โดดเด่นหลายประการ ได้แก่:

• ประชากรหนุ่มสาวที่เชี่ยวชาญด้านเทคโนโลยี: กลุ่มคนรุ่นใหม่ที่เติบโตมาพร้อมกับดิจิทัล และมีอัตราการรับเทคโนโลยีใหม่ๆ อย่างรวดเร็ว
• การขยายตัวของโครงสร้างพื้นฐานอย่างรวดเร็ว: การพัฒนาระบบคลาวด์และการเชื่อมต่อ 5G ที่เพิ่มขึ้น
• การเข้าถึงโมเดล AI แบบโอเพ่นซอร์ส: การเข้าถึงโมเดล AI และ API ที่ช่วยลดต้นทุนในการพัฒนานวัตกรรม
• การประยุกต์ใช้งาน AI ที่หลากหลายและเฉพาะท้องถิ่น: โอกาสที่เด่นชัดในภาคการเกษตร ฟินเทค สุขภาพ และโซลูชันที่รองรับหลายภาษา
• แรงผลักดันจากผู้ประกอบการรุ่นใหม่: ผู้ประกอบการรุ่นใหม่ที่เติบโตขึ้นอย่างต่อเนเนื่องและผลักดันระบบนิเวศนวัตกรรมในภูมิภาค

ยุทธศาสตร์ในการช่วยเร่งการเติบโต AI ในภูมิภาค

เพื่อยกระดับอาเซียนสู่ผู้นำ AI ระดับโลก จำเป็นต้องมีการดำเนินการเชิงยุทธศาสตร์ในสี่ด้านหลัก ดังนี้:

• สนับสนุนการวิจัยและบุคลากร: จัดตั้งศูนย์วิจัย AI ระดับภูมิภาค และโปรแกรมพัฒนาบุคลากรผ่านความร่วมมือระหว่างภาครัฐ เอกชน และสถาบันการศึกษา
• สร้างระบบนิเวศ AI ในประเทศ: ส่งเสริมสตาร์ทอัพ AI ท้องถิ่น ดาต้าเซ็ต และโมเดลที่ปรับให้เหมาะสมกับท้องถิ่น เช่น Typhoon AI และ SEA-LION โดยเน้นกลุ่มการเงิน เกษตรกรรม และสุขภาพ
• สร้างมาตรฐานและธรรมาภิบาล AI ที่เป็นหนึ่งเดียว: พัฒนามาตรฐาน AI ด้านจริยธรรม การแบ่งปันข้อมูล และกฎระเบียบที่สอดคล้องกันทั่วภูมิภาคอาเซียน
• เร่งการลงทุนจากภาครัฐและเอกชน: เพิ่มการลงทุนร่วมระหว่างภาครัฐและเอกชนในโครงการ AI ที่มีผลกระทบชัดเจนด้านสังคมและเศรษฐกิจ เช่น เมืองอัจฉริยะ การศึกษา และการพัฒนา SMEs เพื่อขับเคลื่อนประโยชน์ที่จับต้องได้ในภูมิภาค

-----

พร้อมหรือยังที่จะร่วมสร้างอนาคตของ AI ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้?

ขอเชิญเข้าร่วมการแข่งขัน Pan-Southeast Asia AI Developer Challenge 2025—แฮกกาธอนด้าน AI ระดับภูมิภาคที่จัดโดย AI Singapore โครงการนี้มีเป้าหมายเพื่อส่งเสริมให้นักพัฒนา นักวิทยาศาสตร์ข้อมูล และนวัตกรจากทั่วเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ สร้างโซลูชัน AI ที่มีผลกระทบและตอบโจทย์ความท้าทายเฉพาะของภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ดูรายละเอียดเพิ่มเติมและสมัครเข้าร่วมได้ที่: https://seadeveloperchallenge.ai/